Circulair bouwen in Raalte: transformatie van een kantoorpand met hergebruik als uitgangspunt

In Raalte krijgt een bestaand pand met werkplaats en kantoren een tweede leven door middel van een integrale circulaire verbouwing. Het project laat zien hoe bestaande materialen en reststromen opnieuw kunnen worden ingezet in een hoogwaardige en eigentijdse werkomgeving. Niet alleen de bestaande draagstructuur wordt benut, maar ook nieuwe toevoegingen zijn vrijwel volledig gebaseerd op hergebruikte of biobased materialen.

De verbouwing vormt daarmee een concreet voorbeeld van hoe duurzaamheid, esthetiek en circulariteit samen kunnen komen.

Hergebruik als fundament van het ontwerp

Bij de transformatie staat het principe van “urban mining” centraal: materialen worden niet als afval beschouwd, maar als waardevolle grondstoffen voor een nieuw gebouw. Het ontwerp is daarom vanaf de eerste schets opgebouwd rondom beschikbare hergebruikmaterialen.

De hoofddraagconstructie van het vernieuwde kantoorpand bestaat uit hergebruikt staal. Stalen liggers en kolommen afkomstig uit bestaande gebouwen zijn aangepast waar nodig en opnieuw ingezet binnen het ontwerp. Hierdoor wordt de CO₂-uitstoot aanzienlijk verminderd ten opzichte van nieuw geproduceerd staal.

Ook de vloeren zijn circulair uitgevoerd. De toegepaste kanaalplaatvloeren zijn afkomstig uit een bestaand gebouw en opnieuw gebruikt binnen de nieuwe constructie. Door zorgvuldig te demonteren, transporteren en herplaatsen blijven hoogwaardige bouwcomponenten behouden en wordt materiaalverspilling voorkomen.

In het ontwerp is flexibiliteit ingebouwd, omdat per gebouw onderdeel niet altijd bekend was welke maatvoering van bijvoorbeeld staal en/of kanaalplaatvloeren beschikbaar was. In de uitvoering kwam dat uiteindelijk allemaal samen. Dit vergt flexibiliteit in het ontwerp, maar ook ruimte voor aanpassingen in de uitvoering.

Voor de begane grondvloer is gebruik gemaakt van beton met circulaire grindvervangers. In het beton zijn grindvervangers toegepast op basis van gerecycled betonpuin uit lokale sloopprojecten.

Met het hergebruik van staal en beton is de gehele hoofddraagconstructie van de nieuwe aanbouw opgebouwd uit circulaire materialen.

Het staal van de aanbouw is volledig hergebruikt staal Dit is gesloopt uit andere panden en geschikt gemaakt voor hergebruik.

Een gevel opgebouwd uit bestaande elementen

De gevelarchitectuur van het pand sluit direct aan op de circulaire ambitie. Voor de transparante gevels zijn hergebruikte aluminium puien toegepast. Deze puien kwamen vrij uit een gesloopt pand uit Leeuwarden. De puien waren van een dusdanige kwaliteit dat deze nog prima een nieuwe cyclus meekunnen. Aluminium is bij uitstek geschikt voor hergebruik vanwege de lange levensduur en de mogelijkheid om profielen opnieuw toe te passen zonder kwaliteitsverlies. Omdat in een vroeg stadium van het ontwerpproces al bekend was dat deze puien ingezet konden worden is dit mede het uitgangspunt van het ontwerp geweest.

Door bestaande puien opnieuw in te zetten ontstaat niet alleen een forse milieuwinst, maar krijgt het gebouw ook een karaktervolle uitstraling waarin verschillende materialen en detailleringen zichtbaar blijven. De gevel vertelt daarmee letterlijk het verhaal van eerdere gebouwen en eerdere toepassingen.

Grintkorven gevuld met lokaal puinafval

Een opvallend onderdeel van het ontwerp zijn de grintkorven rondom delen van het gebouw en het terrein. Deze korven zijn gevuld met vrijgekomen puinafval uit sloopwerkzaamheden van de bestaande situatie en regionale bouwprojecten.

Waar puin traditioneel vaak wordt afgevoerd en laagwaardig verwerkt, krijgt het hier een zichtbare en functionele rol binnen de architectuur. De grintkorven dragen bij aan een robuuste en eerlijke uitstraling van het gebouw. Passend bij de uitstraling van de onderneming.

Door lokaal vrijkomende materialen direct opnieuw toe te passen wordt bovendien transport beperkt en blijft de materiaalcyclus regionaal gesloten.

Gevelbekleding van hergebruikt rijstafval

Naast hergebruikte bouwmaterialen wordt ook ingezet op innovatieve biobased toepassingen. Voor delen van de gevelbekleding is gekozen voor geveldelen waarin hergebruikt rijstafval is verwerkt.

Rijstproductie genereert wereldwijd enorme hoeveelheden reststromen. Het rijstvlies is een afvalproduct die in dit materiaal circulair en biobased wordt ingezet. Door deze vezels te verwerken in duurzame composietpanelen ontstaat een sterk en onderhoudsarm gevelmateriaal met een lage milieubelasting. De natuurlijke textuur en warme uitstraling van het materiaal geven het gebouw bovendien een eigentijds en tactiel karakter.

De toepassing laat zien hoe agrarische reststromen een waardevolle rol kunnen spelen binnen de bouwsector en hoe circulaire architectuur verder gaat dan alleen het hergebruiken van traditionele bouwmaterialen.

Circulair tot in het detail

Ook in het interieur is aandacht voor duurzame oplossingen.

Voor de wanden en inrichting is gekeken welke materialen beschikbaar zijn en geschikt voor hergebruik. Voor de keuzes in het interieur is eerst gekeken naar welke onderdelen nog goed genoeg zijn om het te gebruiken. Daarna welke onderdelen met kleine aanpassingen weer hergebruikt kunnen worden. Bij nieuw geïntroduceerde materialen is weer gekeken welke onderdelen een circulaire of biobased oorsprong hebben.

Door slim positioneren van stalen lamellen in het ontwerp wordt ook de eerste opwarming van de ruimtes voorkomen. Wanneer er als nog teveel zon binnenkomst kunnen de screens worden ingezet als extra zonwering, hiermee ontstaat een prettig binnenklimaat.

Hiermee ontstaat er een resultaat van een nieuw fris kantoorpand waarin afleesbaar is dat er hergebruikte materialen zijn gebruikt.

Een toekomstbestendige werkomgeving

De verbouwing van het kantoorpand in Raalte is meer dan een duurzaam bouwproject. Het is een visie op de toekomst van bouwen, waarin materiaalwaarde behouden blijft en gebouwen worden gezien als tijdelijke opslagplaatsen van grondstoffen. Door veranderde regelgeving is dat nu nog niet noodzakelijk, maar naar de toekomst toe een must.

Door hergebruikte constructies, circulaire gevels en biobased materialen te combineren ontstaat een werkomgeving die niet alleen functioneel en comfortabel is, maar ook een zichtbaar statement maakt voor verantwoordelijkheid en innovatie.

Het project toont aan dat circulair bouwen niet hoeft te leiden tot concessies in uitstraling of kwaliteit. Integendeel: juist de gelaagdheid van hergebruikte materialen geeft het gebouw een eigen identiteit en een verhaal dat zichtbaar blijft in iedere detaillering.